Nieruchomości SAFE w Polsce należą do dziewięciu zarejestrowanych w Polsce spółek, których udziałowcem jest spółka z Luksemburga. Centrami logistycznymi, które stoją na tych gruntach, zarządza polski oddział firmy Hillwood, amerykańskiego giganta branży nieruchomości komercyjnych. Na terenie Polski wynajmuje powierzchnię w kilkudziesięciu lokalizacjach. Firma przyznaje, że wie o kontrolowaniu dziewięciu centrów przez spółki w Luksemburgu. Tego, czy ich beneficjentem rzeczywistym, czyli faktycznym właścicielem, jest chińskie SAFE, Hillwood „nie jest w stanie potwierdzić”.

Polska, tu zostanę

Dlaczego Chińczycy stawiają na centra logistyczne właśnie w Polsce? Pytamy o to dr. hab. Arkadiusza Kawę z Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, eksperta od logistyki w e-handlu: – Polska jest atrakcyjna z punktu widzenia chińskich inwestorów przede wszystkim ze względu na położenie, między Wschodem a Zachodem, a jednocześnie z dostępem do rynków północy i południa Europy. To rynek z rosnącą zamożnością i dynamicznie rozwijającym się e-commerce, więc centra logistyczne mogą służyć dystrybucji towarów w Polsce i jako baza do obsługi innych rynków. Polska wciąż oferuje również relatywnie niższe koszty pracy niż Niemcy czy kraje skandynawskie, a jednocześnie dysponuje kadrami logistycznymi. Ważne jest też skrócenie drogi do klienta – zamiast czekać na przesyłkę z Chin kilka tygodni, może otrzymać towar następnego dnia. Lokowanie towarów w Polsce może mieć znaczenie z punktu widzenia odpraw celnych – zamiast wysyłać do Europy ogromną liczbę pojedynczych przesyłek, można importować towary w większych partiach i dystrybuować je z magazynu na unijny rynek.

Parlament Europejski i europejskie agencje wywiadowcze niepokoją się ryzykiem zależności gospodarczej, szpiegostwa i sabotażu związanym z obecnością Chin w infrastrukturze krytycznej i sektorach strategicznych Unii. 

– Jest jasne, że niejednoznaczne lub ukryte struktury własnościowe, zwłaszcza w strategicznych sektorach gospodarczych lub infrastrukturalnych, mogą stanowić ogromne ryzyko – mówi Engin Eroğlu, niemiecki poseł do Parlamentu Europejskiego z centrowej partii Freie Wähler. – Wiemy już, z USA, że chińskie firmy, z których część jest własnością państwa, celowo kupują grunty przylegające do obiektów wojskowych. Podobny problem mógłby zatem pojawić się w Europie, jeśli nie uzyskamy jasnego obrazu tej nieprzejrzystej praktyki.

Mario Esteban, profesor studiów wschodnioazjatyckich na Universidad Autónoma de Madrid, uważa, że takie obawy należy brać pod uwagę w kontekście europejskiego zapotrzebowania na chińskie inwestycje: 

– Istnieje cienka granica między unikaniem nadmiernej zależności a demonizowaniem inwestycji z Chin. Potrzebujemy nieco bardziej ostrożnego podejścia oraz zrozumienia, że niektóre z tych inwestycji mogą rzeczywiście generować wartość dodaną.

Chociaż Brytyjskie Wyspy Dziewicze (BVI) wprowadziły niedawno nowy rejestr „ostatecznych beneficjentów rzeczywistych”, spółki, w których większościowy udział posiadają podmioty państwowe, nie mają obowiązku zgłaszania tych danych. Kiedy poprosiliśmy o informacje o strukturze własnościowej podmiotów związanych z SAFE, system sądowy Wysp pokazał nam komunikat o wystąpieniu błędu, a rejestr BVI nie odpowiedział na wniosek wysłany mailem.

Sęk w tym, że sami inwestorzy wciąż łatwo mogą zatuszować własne ślady. Ujawnienie ich aktywów jest coraz bardziej utrudnione przez brak koordynacji między rejestrami przedsiębiorstw w UE oraz wysokimi koszty wyszukiwania informacji. 

– Orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości UE z 2022 r., które zniosło wymóg ujawniania przez przedsiębiorstwa informacji o ich ostatecznych właścicielach w imię ochrony prywatności, pogorszyło sytuację – uważa Alex Cobham, dyrektor generalny Tax Justice Network. – Powinniśmy obawiać się anonimowości. Dla nas wszystkich lepiej będzie wiedzieć, kto jest właścicielem nieruchomości lub infrastruktury o znaczeniu krytycznym.