Wojciech Cieśla
Ilustracja: Aleksandra Ołdak
20 maja 2026
Kto w Polsce mieszka, ten w cyrku się nie śmieje. A jeśli mieszka w Rydze? Wybuchy dronów, aresztowania wysokich urzędników i upadek rządu – to wszystko dostała Łotwa w ciągu zaledwie dziesięciu majowych dni. W kraju przyfrontowym, żyjącym pod nieustającą presją, zapanował chaos – u nas jakoś nieszczególnie odnotowany.
To o tyle niebezpieczne, że właśnie na Łotwie i w sąsiedniej Estonii Rosja testuje mieszankę sabotażu, szpiegostwa, propagandy i manipulacji politycznej. Dopiero potem dostosowuje działania i rozszerza je na kraje Zachodu – cicha wojna przeciwko Europie ma swoje laboratorium w krajach bałtyckich.
Moja koleżanka, znakomita dziennikarka Sanita Jemberga, na gorąco dokładnie wyjaśnia, co właściwie się stało i czego można się spodziewać w przyszłości – oraz kto będzie teraz chronił obywateli przed dronami i Rosją?
Przy okazji – warto śledzić kanał „The Baltic Flank” na Substacku, założony przez estońskiego reportera Holgera Roonemeę. Holger ma zawsze najświeższe, a co najważniejsze – dobrze sprawdzone informacje i śledztwa dotyczące wschodniej flanki Unii i NATO.
Wojciech Cieśla
Naczelny FRONTSTORY
Wierzymy, że dziennikarstwo śledcze to dobro publiczne.
Zostań naszym patronem, wesprzyj nas na Patronite.
Ostatnio rzadko wystawiam głowę poza bańkę dziennikarstwa śledczego. Gdy w mikroskopijnej redakcji FRONTSTORY pracujemy nad kilkoma historiami jednocześnie, zdarza się, że kawa stygnie wolniej, niż pojawiają się nowe tropy, a rytm dnia wyznaczają powiadomienia z Signala. Z tym większą przyjemnością, dla oddechu, zanurzyłem się w pozornie odległym gatunku – dziennikarstwie danych. Ale jakim!
Serwis Texty przez 37 dni śledził losy jednego, 17-piętrowego bloku z czasów radzieckich, w kijowskiej dzielnicy Rusanówka. Typowego bloku czasu wojny, gdy szturmy Rosjan pogrążają zimą miliony ludzi w ciemnościach i temperaturach poniżej zera. Na Rusanówce po ataku na elektrownię jeden z domów na ponad miesiąc został bez ciepła, prądu i wody, podczas gdy temperatura spadła poniżej 20 stopni.
Ukraińscy reporterzy Texty, korzystając z logów czatów grupowych mieszkańców, zdjęć i codziennych relacji, odtworzyli tę ciężką próbę dzień po dniu – od spalonych kabli po pęknięte rury i atak drona Shahed, który wywalił okna w mieszkaniach. Dzięki ich pracy na interaktywnej mapie cieplnej można sprawdzić godziny dostaw energii do budynku w styczniu i lutym – oraz jak z tym wszystkim radzili sobie mieszkańcy.
Koniecznie przeczytajcie.
Bohaterem najnowszego odcinka Podcastu Śledczego jest obrabiarka numeryczna z fabryki w Wielkopolsce. To zaawansowana technologicznie maszyna niezbędna m.in. w przemyśle zbrojeniowym. Bez niej nie da się na masową skalę produkować pocisków i rakiet czy dronów.
We wspólnym śledztwie FRONTSTORY i redakcji Trap Aggressor z ukraińskiego centrum analitycznego StateWatch ustaliliśmy, że polskie obrabiarki z naruszeniem sankcji trafiają do rosyjskich firm zbrojeniowych – przez Turcję.
Z odcinka dowiecie się, jak przeprowadziliśmy prowokację z tureckim handlarzem obrabiarkami i co można zrobić, żeby szlak przez Turcję uszczelnić.
Słuchaj i obserwuj nas na Youtube, Spotify i w Apple Podcast
Dokument „Whistleblower” (to jego premierowe pokazy) obejrzałem w ubiegły piątek na festiwalu Millennium Docs Against Gravity (wkrótce do zobaczenia albo w kinach, albo w sieci).
Trzech odważnych bohaterów z Afryki, Europy i Stanów Zjednoczonych naraża życie, kariery i rodziny, by ujawnić informacje, które ukrywają władza lub korporacja. To sygnaliści, tytułowi „whistleblowerzy”. Film pokazuje uniwersalny wymiar sygnalizowania nieprawidłowości i cenę, jaką płacą ci, którzy decydują się na ten krok – stając się celem lobbystów, rządów, a czasem prywatnych detektywów lub agencji wywiadowczych.
Wśród bohaterów znajdujemy dobrych znajomych – Frederika Obermaiera i Bastiana Obermayera, naszych niemieckich kolegów i współpracowników, którzy zasłynęli śledztwem w sprawie Panama Papers.
Długa opowieść o odwadze, odpowiedzialności i walce o prawdę w świecie, w którym milczenie jest często bezpieczniejsze, niż zabranie głosu. I o granicach odpowiedzialności dziennikarzy za losy źródeł informacji.
Jeden z wątków „Whistleblowera” dotyczy największego w historii wycieku dokumentów finansowych, znanego jako Panama Papers. Afera zaczęła się od anonimowej wiadomości, którą dostał na czacie Bastian Obermayer: „Hello. This is John Doe. Interested in data?”
Czy znasz odpowiedzi na dwa pytania?
1. Za każdym razem, gdy Obermayer i źródło nawiązywali kontakt, zaczynali od oldschoolowej wymiany „hasło-odzew”. Jak brzmiało pytanie- hasło Obermayera i jaka była poprawna odpowiedź?
2. Zanim zespół dziennikarzy śledczych zaczął kontaktować się z bohaterami Panama Papers, Obermayer wykonał konkretny ruch OPSEC-owy. Co zrobił ze swoim telefonem i dyskiem twardym laptopa, przez który rozmawiał ze źródłem?
Trop: Spróbuj odnaleźć wywiad amerykańskiego magazynu technologicznego (tego od materiału o Snowdenie) z Obermayerem, opublikowany zaraz po wybuchu afery, w kwietniu 2016 r.
Odpowiedzi można wysyłać na newsletter@frontstory.pl
ODPOWIEDŹ NA OSTATNIĄ ZAGADKĘ:
Tetrapod – służy do wzmacniania falochronów i umacniania granic.